Erozyon nedir?

Erozyon, suyun, rüzgarın ve buz gibi güçlerin arazinin yıpranmasıdır. Erozyon, dağ zirveleri, vadiler ve kıyı şeridi dahil olmak üzere Dünya yüzeyinin birçok ilginç özelliğini oluşturmaya yardımcı olmuştur.

     

Erozyonun sebebi nedir?

Doğada erozyona neden olan birçok farklı güç vardır. Kuvvetin türüne bağlı olarak erozyon hızlı bir şekilde olabilir veya binlerce yıl sürebilir. Erozyona neden olan üç ana güç su, rüzgar ve buzdur.

Su ile Erozyon

Su Dünya üzerindeki erozyonun ana nedenidir. Başlangıçta su güçlü görünmese de, gezegen üzerindeki en güçlü güçlerden biridir. Yağmur suyunun erozyona yol açan yollarından bazıları şunlardır: Yağış – Hem yağmur, hem de yağmur damlası birikir ve küçük akarsular gibi akarken yağmur Dünya yüzeyine çarparak suya düştüğünde erozyona neden olabilir. Nehirler – Nehirler zamanla önemli miktarda erozyona neden olabilir. Nehir tabanı boyunca parçacıkları parçalayıp onları aşağıya doğru taşırlar. Nehir erozyonuna bir örnek, Colorado Nehri tarafından kurulan Büyük Kanyon’dur. Dalgalar – Okyanus dalgaları kıyı şeridinin aşınmasına neden olabilir. Dalgaların kayma enerjisi ve kuvveti kıyı şeridinin zaman içerisinde değişmesine neden olur. Sel baskını – Büyük sel baskınları, güçlü nehirler gibi çok hızlı bir şekilde erozyona neden olabilir.

Rüzgar

Rüzgârı ile Erozyon özellikle kuru bölgelerde önemli bir erozyon türüdür. Rüzgar, gevşek partikül ve tozları toplayıp taşınarak aşınabilir (deflasyon denir). Ayrıca bu uçan parçacıklar toprağa çarpıp daha fazla parçacığı parçaladığında (aşınma olarak da adlandırılır) aşınabilir.

Buzullar

Erozyonu Buzullar, buzulların vadileri oyma ve dağları şekillendiren devasa nehir dereleridir. Buzullar hakkında daha fazla bilgi edinmek için buraya gidebilirsiniz.

Türkiye’de Erozyonu Oluşturan Başlıca Etkenler Nedir?
a)    Arazinin Çok Engebeli ve Eğimli Olması
b)    Bitki Örtüsünün Tahrip Edilmesi
c)    İklimin Etkisi
d)    Toprağın ve Ana Kayanın Etkisi
e)    Arazinin Yanlış Kullanımı

Toprak Erozyonundan Korunma Yolları
•    Bitki örtüsü korunmalı, çıplak araziler ağaçlandırılmalıdır.
•    Tarla açma gibi nedenlerle ormanlar tahrip edilmemelidir.
•    Nadas alanları azaltılmalı, nöbetleşe ekim yaygınlaştırmalıdır.
•    Meraların ve otlakların aşırı otlatılması önlenmelidir.
•    Barajların ve göllerin su toplama alanları ağaçlandırılmalıdır.
•    Mera hayvancılığı yerine ahır hayvancılığı geliştirilmelidir.
•    Araziler eğim doğrultusunda değil, eğime dik olarak sürülmelidir.
•    Rüzgarların etkili olduğu alanlara rüzgarın hızını kesecek engeller yapılmalıdır.
•    Eğimli araziler aşırı işlenmemelidir.
•    Eğimli araziler taraçalandırılmalıdır.
•    Ürünler hasat edildikten sonra anız örtüsü yakılmamalıdır.
•    Akarsu yatakları ıslah edilmelidir.
•    Erozyonla mücadele ile ilgili olarak halk eğitilmelidir.

Diğer Kuvvetler Yaşayan organizmalar 

Küçük hayvanlar, böcekler ve solucanlar toprakları parçalayarak erozyona neden olabilir; böylece rüzgar ve suyun taşınması daha kolaydır. Yerçekimi – Yerçekimi kuvveti, kayalar ve diğer parçacıkları bir dağın veya kayalıkların kenarına çekerek erozyona neden olabilir. Yerçekimi, bir alanı büyük oranda aşındıran heyelanlara neden olabilir. Sıcaklık – Güneşin bir kaya ısınması nedeniyle sıcaklıktaki değişiklikler kayaçların genişlemesine ve çatlamasına neden olabilir. Bu, parçaların zamanla parçalanmasına ve erozyona neden olabilir.

İnsanlar nasıl erozyona neden oluyor?

İnsan faaliyeti birçok alanda erozyon oranını arttırmıştır. Bu, tarım, ağaçlandırma, ormanların kesilmesi ve yolların ve şehirlerin inşası ile olur. İnsan faaliyeti, her yıl bir milyon dönüm topraktanın aşınmasına neden oldu.

Erozyon Kontrolü İnsan faaliyetinin neden olduğu erozyon miktarını sınırlamak için yapılabilecek şeyler vardır. Bu ağaçlıkları rüzgardan korumak, sürüleri etrafında dolaştırmak, böylece otlaklar büyümesine ve kesilen ağaçların yerine yeni ağaç dikmek için tarım arazileri etrafında ağaç dikilmesini içerir.

Erozyonla İlgili İlginç Gerçekler Erozyon kelimesi, “eritilme” anlamına gelen “erosionem” Latince sözcüğünden gelir. Bilim adamları, Colorado Nehri’nin milyonlarca yıldır Büyük Kanyon’u aşındırdığını tahmin ediyor. Rüzgar erozyonu büyük toz fırtınalarına neden olabilir. En hızlı buzul şimdiye kadar üç ayda yedi kilometre uzağa taşındı. Tortul kayaçtaki fosiller genellikle erozyon ile açığa çıkar.

Nehir Erozyonu

Erozyon, nehir yatağı boyunca bulunan kaya ve toprağın aşınmasını içerir. Erozyon, nehir tarafından aşağı doğru taşınan kaya parçacıklarının parçalanmasını da içerir.


Nehir erozyonunun dört ana formu
Hidrolik hareket – nehrin bankalara karşı kuvvet gücü havanın çatlaklara ve aralıklara sıkışmasına neden olabilir. Baskı, bankaları zayıflatmakta ve yavaş yavaş yıpranmaktadır.
Aşınma – nehir boyunca taşınan kayalar, nehir yatağına ve bankalara aşınırlar.
Atraksiyon – kayalar nehir tarafından taşınıyor ve daha küçük, pürüzsüz ve yuvarlak parçacıklara dönüşüyor.
Çözeltide çözünen parçacıklar nehre çözülür.
Eski veya hiçbir flash sürümünüz var – bu korkak içeriği görüntülemek için yeni sürüme geçmeniz gerekiyor!

Taşıma

  • Nehirler aşağı doğru akarken malzeme alır ve taşırlar.

Dört farklı nehir taşıma süreci

  • Çözelti – mineraller suda eritilir ve çözelti içerisinde taşınır.
  • Süspansiyon – hafif hafif malzeme suda birlikte taşınır.
  • Tuzluk – nehir yatağı boyunca küçük çakıl taşları ve taşlar sıçrıyor.
  • Çekiş – büyük kayalar ve kayalar nehir yatağı boyunca sarılır.

Nehirler, malzemeyi taşımak için enerjiye ihtiyaç duyar ve nehir kaynağından ağıza doğru hareket ederken enerji seviyeleri değişir.
Enerji seviyeleri çok yüksek olduğunda, büyük kayalar ve kayalar taşınabilir. Enerji seviyeleri, nehrin kaynağının yakınında, rotası dik ve vadi dar olduğunda genellikle daha yüksektir. Sel seviyesinde enerji seviyeleri daha da yükselir.
Enerji seviyeleri düşük olduğunda, yalnızca küçük parçacıklar taşınabilir (varsa). Bir nehir bir göle ya da denize girerken (ağızda) hız düştükçe enerji seviyeleri en düşük seviyededir.

Tortu

Bir nehir enerji kaybettiğinde, taşıdığı maddenin bir kısmını düşürür veya depolar.
Bir nehir sığ su alanına girdiğinde veya suyun hacmi azaldığında – örneğin bir sel sonrasında veya kuraklık döneminde – çökelme gerçekleşebilir.
Depolama, bir nehrin yolculuğunun sonuna doğru, ağızda yaygındır.
Bir nehrin ağzında birikme, deltalar oluşturabilir – örneğin, Mississippi Deltası.

Erezyon İçin Farklı Kaynak;

Erozyon, yüzey malzemesinin yerkabuğundan uzaklaştırılması, başta toprak ve kaya parçaları, ve erozyona uğramış malzemelerin doğal ajanlar (su ya da rüzgar gibi) tarafından taşınması noktasından uzaklaştırılması.

Erozyon teriminin en geniş uygulaması, yeryüzündeki yüzeydeki tüm yeryüzünün yıpranmasını ve kalıplanmasını kapsar; bunlar, kayaçların orijinal konumlarındaki hava şartlarının bozulması, aşınmış malzemelerin taşınması ve rüzgar etkisi ve akarsu, deniz ve buzulların neden olduğu erozyon dahil süreçler. Bu geniş tanıma daha doğrusu soyisim veya bozulma denir ve kitlesel hareket süreçleri içerir. Erozyonun dar ve biraz sınırlayıcı tanımı erozyona uğramış malzemelerin doğal ajanlar tarafından taşınmasını dışlar ancak nakliye olgusunun dışlanması, erozyon ile hava şartları arasındaki ayrımı çok belirsiz yapar. Erozyon, bu nedenle erozyona uğramış veya yıpranmış malzemenin bozulma noktasından (bir dağın veya diğer toprak formunun yan tarafı gibi) taşınmasını içerir, ancak yeni bir sahada malzeme biriktirilmesini kapsamaz. Erozyon ve çökelme veya çökelmenin tamamlayıcı eylemleri rüzgar, hareketli su ve buzun jeomorfik süreçleri vasıtasıyla mevcut arazi biçimlerini değiştirmek ve yeni arazi formları oluşturmak için çalışır.

Erozyon, genellikle, kayanın parçalanması veya hava şartlarına bağlı olarak değiştirilmesinden sonra ortaya çıkar. Yığınlanmış kaya malzemesi orijinal yerinden alınacak ve doğal bir madde ile taşınacaktır. Her iki proses de aynı anda çalışırken, erozyonun hava şartlarından ayırt edilmesinin en iyi yolu malzemenin taşınmasını gözlemlemektir.

Su Erozyonu

Hareketli su en önemli doğal erozyon maddesidir. Sahildeki israf ya da kıyı erozyonu esas olarak deniz dalgalarının etkisiyle oluşur; kısmen de olsa, deniz kayalıklarının yağmuru, donması ve gelgit harçları gibi atmosferik ajanlar tarafından parçalanması ya da parçalanması ile oluşur. Deniz dalgalarının erozyonu öncelikle hidrolik basınç, kıyı şeridine çarpan dalgaların etkisiyle ve su ile kesintisiz olarak çalkalanan kum ve çakılların aşınması (aşınma, taşlama veya sürtünme yoluyla sürtünme) ile gerçekleştirilir (bkz. Dalga kesme platformu). Dalga etkisi ve hidrolik eylem genellikle dalgakıranlar veya benler gibi insan yapımı kıyı özelliklerine en yıkıcıdır. Fırtına dalgalarının etkileri ve hidrolik hareketi, kayaların bloklarından hidrolik olarak koparılmaya karşı savrulan, oldukça derzli ya da tabakalı kayaçlardan oluşan kıyılarda en önemli unsurdur. Kum ve çakılların kıyı şeridine karşı aşındırıcı etkisi muhtemelen en önemli dalgalanma aktivitesidir. Parçacıklar dalga hareketi ile öne ve arkaya sürülür, kıyı boyunca ana kayanın aşınması ve birbirlerine aşınma, yavaş yavaş kum içine çakıl taşları giyilir. Dalga erozyonu, deniz kayalıklarıyla, kıyı kayalıklarının altında dalgalı kesimler ve deniz kemerleri-kıvrımlı veya dikdörtgen biçimli çeşitli kaya kütüğüne karşı direnç nedeniyle farklı erozyon oranlarından kaynaklanan kemerlerle retrograd veya geriye doğru kıyı şeridi oluşturur. Malzemelerin dalga hareketi ile ileri ve geri taşınmasının yanı sıra tortullar, kıyıdan çıktıktan sonra (plaj sürüklenerek) dalgaların yanal hareketiyle veya açık deniz nakliyeleri olarak bilinen denizden sığ su taşımacılığı ile taşınır. Bu nakliye hareketleri, kıyı şeridinde, barlarda, tükürüklerde, defne kumsallarında (bir körfez kumu iki kafa arasında oluşmuştur.
Irmaklarda ve akarsularda bankaların erozyona neden olması, hareketli suyun, özellikle de taşkın zamanlarında ve nehir kenarlarında nehir ve kanalizasyon kanallarının erozyonda birleştiği dalgakıran dalgakıran akışlarında aksiyon. Hareket eden suyun bu ovma işlemi, nehir veya akarsu yükü içindeki tortuları çeker (yani çeker ve taşır). Bu taşkın tortular erozyon aracı haline gelir; askıdaki nakliye esnasında birbirlerini aşındırırlar ya da nehrin hacmi ve akış hızı yükselmeye devam ettiği sürece diğer kaya ve toprağı nehrin dibinde sürüklerken yıpranırlar ve aşamalı olarak ilave sedimanları sürüklerler . Nehrin hızı düştükçe, asılı çökeller çökecek ve geniş alüvyon yelpazeleri, taşkın alanları, kum tepeleri ve nehir deltaları gibi yer şekilleri oluşturacak. Nehir ve derelerden etkilenmeyen kara yüzeyi, yağmur, kar erimi ve don ile hareketsiz bir erozyon sürecine maruz kalır, sonuçtaki parçalanma (organik enkaz) ve tortu nehirlere ve okyanusa kadar taşınır), Ve bariyer kumsalları (bir bariyer plaj kıyıya paralel).